GENEL BİLGİLER

Birincil enerji kaynaklarından biri olan petrol, Latin dilindeki petro (taş) ve oleum (yağ) kelimelerinin birleşiminden oluşmaktadır. Yeryüzünün en büyük zenginliklerinden olan ham petrol, yer altından arama ve üretim yoluyla çıkarılan, içerisinde organik bileşenler olan sıvı bir maddedir. Binlerce hidrojen ve karbonun (CXHY Atomları) bir araya gelmesinden oluştuğundan, genel olarak hidrokarbonlar denilir. Hidrokarbonlar içinde nitrojen, kükürt, oksijen ve ağır metal atomları da bulundurur. Sıvı halde rafinaj işlemi görmemişse ham petrol, gaz formunda bulunuyorsa doğal gaz denir. Bir petrol türevi olan doğal gaz, yerkabuğunun içindeki fosil kaynaklı bir çeşit yanıcı gaz karışımıdır. Metan gazı (CH4), etan (C2H6), propan (C3H8) ve bütan (C4H10) gazlarından oluşur. İçeriğinde az miktarda karbondioksit (CO2), azot (N2), helyum(He) ve hidrojen sülfür (H2S) de bulunur.Yarı katı ve katı halde bulunan ve ağır hidrokarbon ve katrandan oluşan petrole ise özelliklerine ve yöresel kullanımlarına bağlı olarak asfalt, zift, katran ve benzeri isimler verilir. Tüm hidrokarbonlar, yenilenme özelliği olmayan, tüketilen birer enerji kaynağıdır. Ham petrol ve doğal gaz aşırı derecede yanıcıdır ve bu sebeple en çok kullanılan, ticareti en çok yapılan enerji kaynaklarından biridir. (ŞEKİL.1) Tarihsel kaynaklar petrol ve doğal gazın ilk kez M.Ö.400’lerde Çin’de bambu ağacının dalları ile arandığını ve kullanıldığını göstermektedir. İleriki yüzyıllarda bulunan bu tuhaf yapışkan ve siyah madde, Asya ve Avrupa’da sağlık alanında kullanılır. Modern petrol sektörü, 19.yüzyılın ortalarında Amerika’daki keşifle şekillenmeye başlar, daha sonra petrol ve türevlerinin kullanımı yaygınlaşır. Doğal gazın yaygın kullanımına ise 1790 yılında İngiltere’de başlanır. Boruhattı taşımacılığıyla birlikte 1920’lerde artan doğal gaz kullanımı, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra hızla artar. Geçmişte petrol üretimi esnasında ortaya çıkan yararsız bir atık olarak görülen ve üretim tesislerinde yakılarak uzaklaştırılan doğal gaz, günümüzde stratejik bir enerji kaynağı olarak sıklıkla evlerde ve endüstride kullanılmaktadır. Petrolün rengi koyu sarı, yeşil, haki, kahverengi, koyu kahverengi veya siyah olabilir. Bu petrolün kalitesini gösterir. Kalite, API denilen bir ölçme birimi ile belirlenir. Gravite büyüdükçe yoğunluk küçülmekte ve petrolün kalitesi yükselmektedir. Hafif (yüksek graviteli) petrol açık kahverengi, sarı veya yeşil renkli; ağır (düşük graviteli) petrol ise koyu kahverengi veya siyah renklidir. Yüksek graviteli petrolün rafinajından jet yakıtı, benzin, gaz yağı ve motorin gibi hafif ürünler elde edilirken, düşük graviteli petrolden asfalt gibi ağır ürünler elde edilir. Petrol sistemi bir havuz sistemi değildir. Petrol yerin altında gözenekli ve geçirgen kayaçların içinde oluşur. Petrol rezervleri, yerin binlerce metre altında bulunur. Petrol, Palaeozoik dönemde (245-544 milyon yıl önce) ölen bitki ve deniz canlıları gibi organik maddelerin yer altında birikimiyle, yüksek basınç ve sıcaklık altında dönüşüm ile oluşur. Petrol ve deniz suyu, sıkışan çökeller içerisinden damlacıklar halinde sızarak birikebileceği boşluklar arar ve bu boşlukların bulunduğu daha gözenekli kayalara doğru hareket eder. Petrolün oluştuğu yüksek oranda organik malzeme içeren ana kaya içinden sıkışarak daha gözenekli kayalara göç etmesine birincil göç denir. Daha sonra petrol, göç etmiş olduğu bu yeni gözenekli kaya içerisinde sudan hafif olması sebebiyle su ve diğer basınçlarla yanlara ve yukarıya doğru hareket eder. Gözenekli (rezervuar – hazne) kaya içerisindeki bu göçe ikincil göç denir. Bu şekilde bir kısım petrol, yol bulup yeryüzüne ve deniz diplerine sızarken, diğer bir kısım da petrol kapanı olarak isimlendirilen bazı yeraltı yapılarında birikir; hazne kayanın çatlak, yarık ve gözenekleri içerisinde milyonlarca yıl saklı kalır. Oluşan petrolün kaybı anlamına gelen bu sızıntıların olmaması, yani petrolün hazne kaya içerisinde kapanlanabilmesi için geçirimsiz bir tabakaya (örtü kaya) gereksinim vardır. Petrolün içinde toplandığı kapanlar, tektonik olaylar sonucunda ya da stratigrafik (tabakalaşma) olaylar sonucunda oluşur. Doğal gaz ise yeraltında yalnız başına veya petrol ile birlikte bulunabilir. Petrol gibi doğalgaz da kayaçların mikroskobik gözeneklerinde bulunur ve kayaç içerisinde akarak üretim kuyularına ulaşır.
Daha Fazla